Vrij schilderen, Schilderen zonder plan.
Schilderen zonder plan is een van de dingen die ik het liefst doe.
Veel van mijn schilderijen, ook enkele schilderijen van mijn videocursus, zijn ontstaan zonder vooropgezet plan. Het zijn vaak de schilderijen die het best gelukt zijn, en die met een vooropgezet plan vast en zeker gedoemd waren geweest om te mislukken…
Je begint met het maken van een lucht of een achtergrond en laat het landschap of de voorwerpen op je doek gewoon ontstaan door plotselinge ingevingen of door het zien van vormen in de al opgebrachte verflagen.
Je probeert je niet te laten leiden door het idee dat je naar een bepaald eindplan moet, maar laat telken de veranderingen die plaatsvinden op het doek op je inwerken.
Het schilderij vertelt je vanzelf wel wat de volgende stap is. Deze zal zich vanzelf openbaren. Je hoeft slechts te volgen. Denk niet vooruit en leef in het moment.
Ik heb het bij vrij schilderen niet per se over abstract schilderen, je kunt gerust heel realistisch schilderen, maar de hoofdzaak is dat je je in elk geval van begin tot eind op geen enkele manier laat strikken tot een vooropgezet plan.
Gewoon beginnen zonder enig idee waar je aan gaat beginnen is vooral ook voor de beginnende schilder een fantastische manier om tot een geslaagd schilderij te komen.
Het grote nadeel van een vooropgezet plan, is dat het kan mislukken.
Het schilderij wordt niet precies zoals je in gedachten had of in ieder geval niet in een keer.
Dit is een ervaring die niet alleen de beginnende schilder overkomt, ook voor de ervaren schilder kan het stellen van hoge eisen aan een vooropgezet plan soms leiden tot frustratie en als je een ervaren schilder bent, leg je de lat vaak ook weer een stukje hoger.
Veel geduld, ervaring en kennis zijn van groot belang als je precies wilt schilderen wat je in gedachten had.
Al snel verlies je de moed, laat je het schilderij voor wat het is en denkt dat je het wel nooit zult leren dat schilderen met olieverf.
Zonde, want schilderen met olieverf is een fantastische ervaring die je niet aan je voorbij moet laten gaan door te denken dat een schilderij alleen maar mooi is als het heel precies, en volgens vooropgezet plan is gemaakt.
Vooral voor de beginnende schilder, maar ook voor de wat ervarener schilder, is schilderen zonder plan een ontzettend ontspannende, verrassende en leerzame, en vooral spirituele ervaring die zeker niet onder doet voor een knap nageschilderd schilderij.
Enkele voordelen van schilderen zonder vooropgezet plan:
- Zonder vooropgezet plan kan er dus ook geen plan mislukken
- Je kunt je door je gevoel laten leiden, zonder je te storen aan verwachtingen van jezelf of anderen.
- Omdat je vrij bent kun je ieder moment weer nieuwe besluiten nemen. Je bent niet gevangen in een vastomlijnd plan.
- Je leert hierdoor vooral het schilderen zelf te beleven in plaats van je te moeten concentreren op techniek en gelijkenis.
- Zonder vooropgezet plan komt de ware kunstenaar in jou vrij en worden de techneut en de perfectionist even de mond gesnoerd.
- De ontdekkingen die je doet zijn vaak verrassend en bijzonder leerzaam, zowel op gebied van nieuwe technieken, als begrip van kleuren, penseelvoering, etc.
- Als je goed weet los te laten en je durft te laten leiden door het schilderij, zul je het schilderen waarschijnlijk ervaren als een hoogwaardige spirituele ervaring.
Ik ken vele andere schilders die deze bovennatuurlijke ervaring kunnen beamen.
Natuurlijk kun je in je vrije schilderij best technieken toepassen die je van tevoren bedacht hebt.
Werken vanaf de achtergrond naar de voorgrond.
Werken van donker naar licht.
Globaal bedenken wat je ongeveer gaat schilderen.
Bijvoorbeeld een landschap, een portret, of een gevoel dat je tot uitdrukking wilt brengen.
Van tevoren een globaal kleurenpallet bepalen, etc.
Enige logica en planning kun je best toepassen in een schilderij zonder plan, maar zorg ervoor dat jouw plan je niet teveel aan banden legt.
Vrij schilderen moet onbevangen, dartel en speels blijven, zodat het schilderij jou een verhaal vertelt, en jij het schilderij niet gaat vertellen hoe het moet worden.
Laat je leiden door de dingen die je ziet gebeuren tijdens het schilderen, kijk regelmatig naar wat er onder je kwast of penseel gebeurt en verbaas je erover, zonder het gevoel te krijgen dat je er de regie over moet zien te krijgen.
Laat de verf en het schilderij het werk doen en word toeschouwer van wat jij zelf aan het schilderen bent.
Als dit je werkelijk lukt, het loslaten van het eindresultaat, het genieten van het proces en de vele verschillende fasen van het schilderij, die alleen jij, de schilder van het schilderij zult beleven, ja dan… dan heb je werkelijk een essentieel magisch aspect van het echte schilderen met olieverf in je bezit gekregen.
Er bestaat een grote kans dat je het gewoon jammer zult vinden als het schilderij af is.
Hoewel het resultaat natuurlijk leuk is om naar te kijken, was het onderweg zijn in het schilderij waarschijnlijk het meest waardevol.
Ik wens je veel schilderplezier.
Vriendelijke groet,
Alex Mooyman
Olieverfschilderij Lichtend pad. Geschilderd zonder vooropgezet plan.
